Մինչև գյուղատնտեսության մեքենայացումն ու կոլեկտիվացումը՝ Վայոց ձորի, մասնավորապես Ռինդի և շրջակա բնակավայրերի լեռնային ռելիեֆի պայմաններում հողագործությունը պահանջում էր աշխատանքի կազմակերպման յուրահատուկ մոտեցում։ Վարուցանքը համայնքային-սոցիալական հարաբերությունների կարևորագույն փուլն էր, որի առանցքում մաճկալն էր և տնտեսության հիմնական քարշող ուժը՝ լծկան եզը։
19-րդ դարում գյուղացիական տնտեսության տնտեսական կարողությունն ու սոցիալական կարգավիճակը մեծապես որոշվում էին լծկան անասունների գլխաքանակով։ Եզների բավարար քանակն ապահովում էր վարի խորությունն ու որակը, ինչն ուղղակիորեն ազդում էր ցանքսի բերքատվության վրա։
Վայոց ձորի ծանր և կոշտ հողատարածքները հերկելու համար կիրառվում էր հայկական ավանդական ծանր փայտե գութանը։ Հողի շերտը պատռելու համար մեկ-երկու եզը բավարար չէր. հաճախ պահանջվում էր 4-ից 6 լուծ (8-ից 12 եզ)։ Քանի որ մեկ ընտանիք հազվադեպ էր տիրապետում նման քանակի անասունի, գյուղական համայնքներում ձևավորվել էր փոխօգնության և կոոպերացիայի հստակ համակարգ։ Տնտեսությունները միավորում էին իրենց քարշող ուժը՝ կազմելով մեկ ընդհանուր գութանի լուծ, և հերթագայությամբ վարում միմյանց հողաբաժինները։
Տնտեսապես առավել խոցելի էին այն ընտանիքները, որոնք զրկված էին եզներից։ Լծկանն ապահովում էր տնտեսության պարենային անվտանգությունը. դրա բացակայությունը կամ հիվանդությունը հանգեցնում էր հողի անմշակ մնալուն, ինչն ուղղակիորեն նշանակում էր սակավաբերքություն և պարտքերի կուտակում։ Դրանով էլ բացատրվում է գյուղացու ընդգծված հոգատարությունը կենդանու հանդեպ. եզանը հատկացվում էր գոմի լավագույն հատվածը և որակյալ անասնակերը՝ անգամ ընտանիքի անդամների սննդի սահմանափակման գնով։
Աշխատանքի բաժանումը վարուցանքի ժամանակ խիստ կանոնակարգված էր. «մաճկալը» կառավարում էր գութանի մաճը (բռնակը)՝ կարգավորելով ակոսի խորությունը, իսկ դեռահասներից կազմված «հոտաղները» երկար ճիպոտներով վերահսկում և առաջ էին մղում եզներին։
Այս ծանր, ֆիզիկապես հյուծող գործընթացն ուղեկցվել է հատուկ աշխատանքային բանահյուսությամբ՝ հորովելներով։ Այս տեքստերը ոչ միայն աշխատանքի ռիթմն ապահովող գործիք էին, այլև ազգագրական կարևոր վավերագրեր։ Նման օրինակ է Կոմիտասի գրի առած «Ել, ել» աշխատանքային երգը.
Ե՛լ, ե՛լ, ե՛լ,
Դե՛, ե՛լ, դե՛, ե՛լ, դե՛, ե՛լ, դե՛, ե՛լ,
Լաչին, Մարալ,
Դե՛, ե՛լ, դե՛, ե՛լ, դե՛, ե՛լ, դե՛, ե՛լ,
Օրն անցավ,
Քամին ելավ։
Մութն ընկավ՝
Աստղերն ելան:
Երգը վերարտադրում է վարուցանքի տիպիկ սոցիալ-հոգեբանական դրվագ։ Այն պատկերում է պահը, երբ ծանր լծի տակ ուժասպառ եղած կենդանին իջնում է ակոսի մեջ։ Հատկանշական է, որ տեքստում բացակայում է բռնության մոտիվը. մաճկալը կամ հոտաղն անվանական (Լաչին, Մարալ) և խրախուսող կոչերով է փորձում ոտքի հանել կենդանուն։ Սա վկայում է այն գիտակցման մասին, որ լծկանը ոչ թե պարզապես աշխատանքային գործիք է, այլ կենսապահովման գլխավոր երաշխավորը։
Երգի եզրափակիչ տողերը հստակ արձանագրում են գյուղատնտեսական աշխատանքի խտացված ռեժիմը և ժամանակային մեծ ծանրաբեռնվածությունը։ Սահմանափակ ագրոտեխնիկական ժամկետների պայմաններում գյուղացին ստիպված էր աշխատել լուսաբացից մինչև ուշ գիշեր։
19-րդ դարի Ռինդի և Վայոց ձորի օրինակով ակնհայտ է դառնում, որ վարուցանքը ծանր, բայց խիստ համակարգված տնտեսական գործընթաց էր, որտեղ մարդու, աշխատանքային գործիքի (գութանի) և լծկան կենդանու արդյունավետ փոխգործակցությունից էր կախված ամբողջ համայնքի պարենային ապահովությունն ու ժողովրդագրական կայունությունը։
