Ռինդի պատմություն

Ռինդ գյուղը հիմնադրվել է 13-րդ դարում։ Ենթադրվում է, որ Ռինդը պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի 13-րդ դարում գրած «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» աշխատությունում հիշատակած Ըռեղի գյուղն է։ 14-րդ դարից սկսած գյուղի բնակչությունը աստիճանաբար հեռացել է մոնղոլական արշավանքների, բնական աղետների, համաճարակի և ասպատակող հրոսակների հետևանքով։ Գյուղն ամբողջությամբ հայաթափվել ու դատարկվել է 17-րդ դարի առաջին տասնամյակում, երբ Սեֆյան Շահ Աբբաս Առաջինը Արևելյան Հայաստանից մոտ 300 հազար հայերի բռնի տեղահանեց Պարսկաստան։ Տեղաբնիկ հայերի հեռանալուց հետո մինչև 19-րդ դարի վերաբնակեցումն այն չի ունեցել մշտական բնակչություն։

Ռինդ գյուղը վերաբնակեցվել է 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրից հետո։ Հին Ռինդ գյուղի առաջին վերաբնակիչը եղել է Շորգեցի Սիմոնը, որից հետո այնտեղ են հաստատվել Մելիք-Սաֆարի որդիներ Մելիք Բալին, Աղաբաբը և Գրիգորը, այնուհետև՝ Զարգար Թադևոսը և այլ ընտանիքներ։ Բնակչության մի մասի նախնիները 1828 թվականին գաղթել են Խոյի և Սալմաստի գյուղերից։ Մելիք-Սաֆարի տոհմի նախահայր Ստեփանը, ըստ ազգագրագետ Երվանդ Լալայանի, ապրել և հռչակվել է Բագրատունյանց մայրաքաղաք Անիում, ստացել մելիքական տիտղոս (սարդար) և զորապետության պաշտոն։ Մելիք-Սաֆարի եղբայր Մելիք-Թանգին հաստատվել է Սիսիանի Բռնակոթ գյուղում և հիմք դրել Մելիք-Թանգյանների տոհմին։

Հին Ռինդ գյուղը

19-րդ դարի կեսին շուշեցի կապալառու Սարգիս Թառումյանը փորձել է խաբեությամբ տիրել Ռինդ, Ապանա (Աղավնաձորից 4 կմ հս-արլ) և Էրթիջ գյուղերին՝ Ռինդին զրկելով Ուլգյուրից եկող ոռոգման ջրից։ 1849 թվականին Ռինդի բնակիչները դիմել են գավառապետին՝ հայտնելով, որ այդ ջուրը պատկանում է միայն իրենց և Թառումյանը որևէ իրավասություն չունի այդ հարցում։

Գյուղի ներկայիս տարածքից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվող Ջնդրախաջի սարահարթը նորագույն շրջանում հայտնի է որպես հայ-թուրքական բազմաթիվ կռիվների մարտադաշտ։ Նշանակալի է 1919 թվականի նոյեմբերի 29-ի մեծ կռիվը, որտեղ Աղավնաձորի ու Ռինդի դասակները և աշխարհազորը ջաղջախել և Ջնդրախաչի դիրքերից դուրս են շպրտել Խալին բեյի գլխավորությամբ Չիվայով դեպի Ռինդ և Աղավնաձոր արշավող Շարուրի թուրք հրոսակներին։

1967 թվականին սողանքի պատճառով հին գյուղատեղին (Հին Ռինդը) ապաբնակեցվել է, բնակիչները տեղափոխվել են 3 կմ արևմուտք և «Թափ» հանդամասում հիմնել ներկայիս գյուղը։