Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի խաչքար

Ռինդ գյուղի կենտրոնական զբոսայգում՝ Փառքի պուրակում, վեր է խոյանում մի նուրբ ու վեհաշուք խաչքար՝ նվիրված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Այն տեղադրվել է 2015 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ, և դարձել է գյուղի հոգևոր միջավայրի առանցքային խորհրդանիշներից մեկը։

Ստեղծման պատմությունը
Խաչքարը յուրօրինակ նվեր է Ռինդ գյուղին։ Այն հեղինակել և կերտել են տաղանդաշատ քանդակագործներ Տիգրան Ասատրյանը, Վարազդատ Ասատրյանը և Արթուր Անտոնյանը։ Վարպետների շնորհիվ կարմիր տուֆը վերածվել է «քարե ժանյակի»՝ մարմնավորելով հայ ժողովրդի հարատևման ուժը։

Արվեստաբանական և սիմվոլիկ վերլուծություն
Այս խաչքարը հայկական ժամանակակից քարագործության փայլուն նմուշ է, որը դասվում է դասական «Ամենափրկիչ» տիպին։ Այն ունի հստակ ուղղաձիգ եռամասնություն, որը խորհրդանշում է տիեզերքի մոդելը.

Ստորին մաս (Երկրային/Նյութական). Մեծ վարդյակը հանդես է գալիս որպես «Գողգոթա» կամ «տիեզերքի սաղմ»։ Այն շեշտված ուռուցիկ է, որն առավել բնորոշ է 15-17-րդ դդ. և ժամանակակից ոճին։ Այն նաև մարմնավորում է այն «հոգևոր սերմը», որից վերածնվել է հայ ժողովուրդը 100 տարի անց։

Միջնամաս (Միջնորդություն). Կենտրոնական խաչը «ծաղկյալ» է կամ «ծլարձակող»։ Խաչի թևերի ծայրերի եռաբլթակ բողբոջները խորհրդանշում են կենդանի ծառի աճը։ Արմավազարդը, որը «ծագում» է խաչի ստորին թևից, կերտում է Կենաց Ծառի հորինվածքը՝ մահվանը հակադրելով Հարությունն ու Կյանքը։

Վերնամաս (Երկնային ոլորտ). Քիվը, որտեղ տեղադրված են թվականները և հավերժության նշանները։

Թվագրությունը և ժամանակի շարժը
Խաչքարի քիվի կենտրոնական հատվածում հայերեն տառերով փորագրված են երկու կարևոր տարեթվեր.

• ՌՋԺԵ (1915). Անցյալը՝ որպես ողբերգական առիթ և նահատակության տարի։
• ՍԺԵ (2015). Ներկան՝ որպես կանգնեցման փաստի վավերացում և հայության վերապրման ապացույց։

Այս երկու թվերի համադրությունը խաչքարին հաղորդում է ժամանակային շարժում՝ ուղղված դեպի ապագա և հոգու փրկության բարեխոսություն։

Տեխնիկական կատարումը
Խաչքարը կրում է Վայոց ձորի քանդակագործական դպրոցին (հատկապես Մոմիկի ձեռագրին) բնորոշ նրբագեղությունը։ Կիրառված է «երկկողմանի հատման» տեխնիկան. քանդակը խորն է, ինչը ստեղծում է լույսի ու ստվերի հարուստ խաղ՝ քարին հաղորդելով «շնչող» տեսք։ Զարդանախշերի մեջ նկատելի են նռան և խաղողի տարրեր, որոնք խորհրդանշում են հայկական սփյուռքն ու հոգևոր վերածնունդը։

Ռինդի այս խաչքարը ոչ միայն հիշատակի կոթող է, այլև ծիսական միջնորդ, որը 1915-ի նահատակների հոգիները հանձնում է Աստծո խնամքին՝ խաչի զորությամբ։ Այն փաստում է, որ մեկ դար անց հայը շարունակում է արարել իր պապենական հողում՝ քարը դարձնելով աղոթք և անմահության վկայություն։