Ռինդի բոլոր 20 տները 1859 թվականին

Պատմական արխիվների ուսումնասիրությունը շարունակում է նոր լույս սփռել Ռինդ գյուղի կայացման և նրա հիմնադիր տոհմերի պատմության վրա։ Ինձ հաջողվեց ձեռք բերել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի (գուբերնիայի) Շարուր-Դարալագյազի գավառի (ուեզդի) Ռինդ գյուղի 1859 թվականի ծխական ցուցակագրման (կամերալ նկարագրության) բացառիկ փաստաթուղթը։

Ըստ այս պաշտոնական արձանագրության՝ 1859 թվականին Ռինդն ունեցել է ուղիղ 20 ծուխ (տնտեսություն)։ Գյուղի ընդհանուր բնակչությունը կազմել է 136 մարդ, որից 62-ը՝ տղամարդ, 74-ը՝ կին։ Կարևոր եմ համարում նշել, որ հարկահավաքության և զինվորագրության նպատակներով կազմված այս ցուցակներում անվանապես նշվում և տարիքով գրանցվում էին միայն արական սեռի ներկայացուցիչները, իսկ կանանց դեպքում նշվում էր միայն ընդհանուր թվաքանակը։

Արխիվային փաստաթղթի առաջին էջի վերծանումը պատմական չափազանց կարևոր մի փաստ է արձանագրում.

Деревни Рындъ.
Казенные крестьяне сущіе на казенной земл.
(Ռինդ գյուղի. Պետական հողի վրա բնակվող պետական գյուղացիներ)։

Հին ռուսական բյուրոկրատական տերմինաբանության մեջ «Казенные крестьяне» (պետական կամ արքունի գյուղացիներ) եզրույթը վկայում է այն մասին, որ Ռինդի բնակիչները եղել են ազատ և որևէ կալվածատիրոջ չեն պատկանել։ Նրանք ազատ գյուղացիներ էին, ովքեր տնօրինում և մշակում էին պետական հողերը՝ իրենց հարկերը վճարելով անմիջապես Ռուսական կայսրության գանձարանին։ Սա խոսում է գյուղացիների ինքնուրույնության և համեմատաբար անկախ կարգավիճակի մասին։

Ցուցակագրումը ցույց է տալիս նաև, որ 1850-ականներին Ռինդը շարունակել է համալրվել նոր ընտանիքներով, որոնք տեղափոխվել են հարևան բնակավայրերից՝ Աղավնաձորից, Արփայից (Արենի) և Ամաղուից։ Սա վկայում է, որ գյուղն ունեցել է գրավիչ պայմաններ՝ հավանաբար արդեն իսկ լուծված ոռոգման ջրի (Ուլգյուրից բերված առվի) և բերքատու հողերի շնորհիվ։

Ռինդի 20 ծխերը՝ ըստ 1859 թ. մարդահամարի
Ստորև ներկայացնում եմ Ռինդի 20 ընտանիքների ցանկը՝ ըստ տանուտերերի, նրանց արական սեռի ժառանգների և ազգականների։ Փակագծերում նշված է անձի տարիքը մարդահամարի պահին (1859 թ.)։

1. Խաչատուր Թադևոսի (30) (Զարգյարենց տոհմ)

• Եղբայրները՝ Մնացական (25), Դավիթ (20), Հովհաննես (18), Առաքել (16), Հարություն (10)։
• Նրանց հայրը՝ Թադևոս (60)։

2. Մելիք-Բալի Սաֆարի (70) (Մելիք-Սաֆարի ավագ որդին, Բալինենց տոհմ)

• Որդիները՝ Խաչատուր (33), Մկրտիչ (27), Ասատուր (15)։
• Խաչատուրի որդիները՝ Կարապետ (9), Հովհաննես (1)։

3. Գրիգոր Սաֆարի (40) (Մելիք-Սաֆարի կրտսեր որդին, Գրիգորենց տոհմ)

Որդիները՝ Սաֆար (14), Սիմոն (10), Հարություն (5)։

4. Աղա Բաբա [Աղաբաբ Մուխսի] Սաֆարի (45) (Մելիք-Սաֆարի միջնեկ որդին, Մխսոնց տոհմ)

• Որդիները՝ Սահակ (15), Ավետիս (12)։

5. Մկրտիչ Բաղդասարի (10) (Բաղդոյենց տոհմ)

• Եղբայրը՝ Խաչատուր (2)։
  (Այստեղ, ամենայն հավանականությամբ, ընտանիքի հայրը մահացած է եղել, իսկ տնտեսությունը ղեկավարել և երեխաներին մեծացրել է մայրը, ում անունը, որպես կին, չի արձանագրվել արական ցուցակում)։

6. Սարգիս Սանասարի (56)

• Որդիները՝ Սահակ (23), Գևորգ (21), Խաչատուր (16), Սաղաթել (4), Հովակիմ (1)։

7. Գրիգոր [Ամիրի/Ամիրով] (40) (Հայրանունը բնօրինակում դժվարընթեռնելի է)

• Որդին՝ Կարապետ (3)։

8. Սարգիս Հովհաննեսի (45)

• Որդիները՝ Մարտիրոս (17), Գրիգոր (16)։

9. Աբրահամ Ասլանի (23)

• Եղբայրը՝ Մանուկ (29)։

10. Ավետիս Մարտիրոսի (40) (Ավոյենց տոհմ)

• Որդիները՝ Ազիզ (6), Գալուստ (3)։

11. Գրիգոր Ասատուրի (45)

• Եղբայրը՝ Վարդան (30)։

12. Մինաս Գևորգի (40) (Մինասենց տոհմ)

• Որդիները՝ Առաքել (16), Հարություն (12), Ստեփան (10), Կարապետ (2)։
• Մինասի եղբայրները՝ Եղիա (30), Ղազար (20)։

13. Վարդան Գևորգի (35) (Վարդանենց տոհմ, Մինասի եղբայրը)

• Որդիները՝ Հովհաննես (10), Թևոս (1)։

14. Սարգիս Տեր-Պետրոսի (30) (Սուդյենց տոհմ)

• Որդին՝ Մարտիրոս (2)։
• Եղբայրը՝ Ղազար Տեր-Պետրոսի (29)։

15. Սարգիս Հովհաննեսի (45)

• Որդիները՝ Ստեփան (14), Կարապետ (16), Մկրտիչ (11), Հովհաննես (3)։

16. Աբգար Վարդանի (35)

• Որդիները՝ Սարգիս (14), Բարսեղ (11), Հարություն (1)։

17. Սիմոն Գրիգորի (40)

• Զարմիկները (եղբոր/քրոջ որդիները)՝ Ստեփան (26), Խաչատուր (10), Կարապետ (7), Հայրապետ (7)։

18. Թադևոս Պողոսի (35) (Թաթոսենց տոհմ)

• Որդիները՝ Սիմոն (8), Հարություն (6)։
  (Արխիվային նշում. Այս ընտանիքը տեղափոխվել է նույն տեղամասի Այնազուր [Աղավնաձոր] գյուղից)։

19. Սարգիս Ղարիբի (30)

• Որդին՝ Մակար (3)։
  (Արխիվային նշում. Տեղափոխվել է Արփա [Արենի] գյուղից 1853 թվականին)։

20. Բաբա Հարությունի (55)

• Որդին՝ Հարություն (35)։
• Թոռները (Հարությունի որդիները)՝ Ղազար (10), Նազար (8)։
  (Արխիվային նշում. Այս ընտանիքը տեղափոխվել է Դարալագյազի տեղամասի Ամաղու գյուղից 1854 թվականին)։

Առաջիկայում կփորձեմ առավել ինֆորմացիա հավաքել նշված բոլոր ընտանիքների մասին։

Ցուցակի վերջում արված նշումը, որքանով հնարավոր էր, վերծանել ու թարգմանել եմ.

«… պետական հողի վրա …տղ՝ 62, կին՝ 74
Եվ ընդամենը Ռինդ գյուղում 20 ծուխ, 62 արական սեռի։
Ստուգումն իրականացրեց և կամերալ նկարագրությունը կազմեց Արքունի խորհրդական Սլավյանսկին։
Բնօրինակ ստուգողական ցուցակի հետ համեմատեց Կոլեգիական ասեսոր Բադովիչը [ստորագրություն]»։