Ռինդի ծեսերն ու տոները. Հնամենի ավանդույթներից մինչև մեր օրեր

Ռինդն այն եզակի բնակավայրերից է, որտեղ դարերի խորքից եկող ծեսերն ու ավանդույթները ոչ միայն հիշվում են, այլև շարունակում են ապրել՝ ստանալով նոր շունչ: Գյուղի կյանքը միահյուսված է բնության զարթոնքի, քրիստոնեական տոների և համայնքային միասնության հետ:

Կենցաղային ծեսեր. Լավաշն ու ընտանեկան սուրբ արարողությունները

Ռինդում ամենամեծ իրադարձություններից մեկը լավաշ թխելու ծեսն է: Նախկինում, երբ ալյուրը դեռ ջրաղացներում էին ստանում, հաց թխելու օրը ողջ թաղամասը լցվում էր թարմ հացի անկրկնելի բուրմունքով: Թեև այդ տարիներին հացը «սև» էր, բայց այն ուներ օրհնության ու առատության համ:

Ավանդապաշտությունը պահպանվել է նաև ամուսնական արարողություններում: Խոսքկապը, նշանդրեքն ու հարսանիքը մինչ օրս ուղեկցվում են հին ավանդույթներով: Հետաքրքիր է նկատել կանանց ամուսնության տարիքի փոփոխությունը. եթե մինչև 1920-ականները աղջիկներին ամուսնացնում էին 13-17 տարեկանում, ապա այսօր այդ շեմը բնականոն կերպով դարձել է 18-24 տարեկանը:

Ռինդի հին տոները. Հավատք և բնապաշտություն

Ըստ ականավոր ազգագրագետ Երվանդ Լալայանի վկայությունների և գյուղի տարեցների հիշողությունների՝ Ռինդում տոները նշվել են հատուկ հանդիսավորությամբ.

• Սուրբ Ծնունդ (Հունվարի 4-6). Հունվարի 4-ին յուրաքանչյուր տանը թխվել է մեծ բաղարջ (պաղաջ)՝ երեսը չամիչով ու ընկույզով զարդարված: Բաղարջի մեջ դրամ էին դնում. ում բաժնի մեջ այն հայտնվեր, նա էլ համարվում էր տարվա «բախտավորը»:
• Ջրօրհնեք և «Խաչը ջուրն ընկնելը». Հունվարի 6-ին առվակի մոտ կատարվում էր ջրօրհնեքի արարողություն: Խաչը գցում էին ջուրը, և այն հանողը դառնում էր տարվա խաչքավորը: Խորհուրդը բերքի առատությունն ու առողջությունն էր: Նույն օրը տան երդիկից ներս ընկած արևի շողի տեղում պատին ալյուր էին քսում՝ ողջունելով լույսի հաղթանակը մթության նկատմամբ: Երեխաները երդիկներից գուլպաներ էին կախում և «Ալելու» երգելով՝ քաղցրավենիք ու աղանձ ակնկալում:
• Սուրբ Սարգիս. Պասի ավարտին երեխաները նորից տոպրակներ էին կախում երդիկներից, իսկ տանտիկինները փոխինձ էին պատրաստում ու բաժանում հարազատներին:
• Բարեկենդան. Սա կերուխումի ու խաղերի շրջան էր: Հինգշաբթիից մինչև կիրակի ոչ ոք գործի չէր գնում: Կազմակերպվում էին ձիարշավներ, կոխ (ըմբշամարտ), լախտի և ձնագնդի: Հարսներն ու աղջիկները ճլորդի (ճոճանակ) էին խաղում ու պարում:
• Տեառնընդառաջ (Տրնդեզ). Փետրվարի 13-ին նորապսակների բակում մեծ խարույկ էր վառվում: Մարդիկ թռչում էին կրակի վրայով, իսկ մոխիրը քսում էին միմյանց երեսին կամ լցնում հավաբունը՝ որպես բարեբերության խորհրդանիշ: Ծխի ուղղությամբ գուշակում էին, թե որ դաշտն է ավելի բերքառատ լինելու:
• Ծաղկազարդ և Զատիկ. Ծաղկազարդին օրհնված ուռենու ճյուղերը պահում էին մինչև Զատիկ: Զատկին Ռինդում եզ էին մորթում, ձու ներկում ու կռվացնում, այցելում ննջեցյալների հիշատակին:
• Համբարձում (Ջանգյուլում). Մայիսյան այս տոնին աղջիկները 7 աղբյուրի ջրով ու ծաղիկներով շրջում էին տնետուն՝ երգելով ու ծաղկեփնջեր նվիրելով, ինչի դիմաց ստանում էին յուղ, ձու կամ բրինձ: Այդ օրը բոլորի տանը կաթնով (կաթնապուր) էր եփվում:
• Վարդավառ (Ջրոցի). Հուլիսի շոգին ողջ գյուղը մասնակցում էր ջրոցիին՝ անկախ տարիքից, վազվզելով ու միմյանց ջրելով:
• Խաղողօրհնեք. Օգոստոսի վերջին կատարվող այս ծեսը Ռինդի համար առանձնահատուկ է, քանի որ գյուղը խաղողագործական կենտրոն է: Մինչև օրհնությունը խաղող ուտելը համարվում էր ընդունված կարգի խախտում:

Նոր ժամանակների տոները

Գյուղի կյանքում իրենց հաստատուն տեղն ունեն նաև պետական և միջազգային տոները՝ Ամանորը, Մարտի 8-ը, Մայիսյան հաղթանակների տոները (Մայիսի 9 և 28), Անկախության օրը (Սեպտեմբերի 21):

Առանձնահատուկ շուքով է նշվում Մայիսի 1-ը: Ռինդում սա վերածվել է իսկական ժողովրդական տոնի, երբ ողջ գյուղը ընկերական խմբերով դուրս է գալիս բնության գիրկ՝ առավոտից երեկո տոնելով Աշխատավորի օրը:

«Տադի շորվա». Ռինդի համայնքի օրը

Վերջին տարիներին Ռինդում ձևավորվել է մի գեղեցիկ նորույթ՝ Համայնքի օրը, որի առանցքը «Տադի շորվա» միջոցառումն է: Սա մեծ տոնախմբություն է, որին հրավիրվում են հյուրեր ամբողջ հանրապետությունից: Օրվա ընթացքում կազմակերպվում են մշակութային միջոցառումներ, ներկայացվում է գյուղի բերքն ու բարիքը՝ ամրապնդելով կապը հին ավանդույթների և ժամանակակից Ռինդի միջև: