Ռինդեցի սուրհանդակների սխրանքը. դրվագ 1918 թվականի հերոսական անցյալից

Պատմական վավերագրերը հաճախ բացահայտում են այնպիսի մանրամասներ, որոնք թույլ են տալիս նորովի ճանաչել մեր հայրենի գյուղն ու նրա բնակիչների ոգին: Այսօր կանդրադառնամ 1918 թվականի փետրվարյան իրադարձություններին, որոնք արձանագրվել են Վանի «Աշխատանք» թերթի էջերում:

Պատմական համատեքստը

1918 թվականի սկզբին հայոց պետականության վերականգնման ճանապարհին յուրաքանչյուր բնակավայր ուներ ռազմավարական նշանակություն: Վանի «Աշխատանք» թերթի փետրվարի 24-ի համարում (N81) հրապարակված է մի ուշագրավ տեղեկատվություն խմբապետներ Խաչիկ Խռանեանի և Մեսրոպ Ջանօեանի զինված խմբերի տեղաշարժի մասին: Նրանց ուղին անցնում էր Նախիջևանից դեպի Երևան, և այդ ճանապարհի կարևոր հանգրվաններից մեկը եղել է Ռինդը:

Ռինդը՝ որպես անկոտրում հենակետ

Թերթի թղթակիցը նկարագրում է գյուղի վիճակը փետրվարի 11-ի դրությամբ: Այն օրերին, երբ շրջակա թուրքական բնակավայրերի հետ հարաբերությունները ծայրաստիճան լարված էին, Ռինդը հանդես էր գալիս որպես ինքնակազմակերպված և ամուր միավոր.

«…փետր. 11-ին դուրս գալով կանցնին Ռինդ հայ գիւղը. ամէն տեղ ալ լարուած յարաբերութիւն կը տիրէ հայերու և թուրքերու մէջ, և չնայած հայերու կղզիացած ըլլալուն, իրենց տրամադրութիւններն ու ոգին բարձր մնացած են»։

Սուրհանդակների մարտական գործողությունը

Ամենաուշագրավ դրվագը ռինդցի սուրհանդակների մասնակցությունն է անվտանգության ապահովմանը: Երբ խումբը պետք է անցներ Կոզիրջա և Չիւա գյուղերի միջով, որոնք հայտնի էին իրենց ավազակային հարձակումներով, հենց ռինդցիներն են ստանձնում ուղեկցման գործը:

Սուրհանդակ Գարեգին Շարոեանի գլխավորությամբ ռինդցի զինյալները ցուցաբերում են բացառիկ արիություն: Երբ ճանապարհին թուրքական կողմը կրակ է բացում, խմբի կազմում եղած ասորի զինվորները սկսում են նահանջել: Սակայն իրավիճակը փրկում են ռինդցի սուրհանդակներն ու Խռանեանի զինակիցները՝ Մարտիրոսն ու Գրիգորը:

Նրանք ոչ միայն հետ են դարձնում փախչողներին, այլև դիրքավորվելով թիկունքից՝ դիպուկ հարվածներ են հասցնում հակառակորդին: Արդյունքում, թշնամին կորցնում է 4 մարդ և դիմում փախուստի, իսկ հայկական խումբն անկորուստ հասնում է նշանակետին:

Այս պատմական հատվածը փաստում է երեք կարևոր հանգամանք.

1. Ռազմավարական դիրքը. Ռինդը եղել է կարևորագույն անցակետ Նախիջևան-Երևան ճանապարհին:

2. Բարձր ինքնագիտակցություն. Նույնիսկ կղզիացած վիճակում գյուղը պահպանել է մարտական բարձր ոգի:

3. Զինված պատրաստվածություն. Գյուղն ունեցել է սեփական զինված սուրհանդակները, ովքեր ունակ են եղել պաշտպանել ոչ միայն իրենց բնակավայրը, այլև աջակցել այլ զորախմբերի:

Նման պատմությունները հիշեցնում են մեզ, թե որքան խորը արմատներ ունի մեր համայնքի տոկունությունը:

Նյութի հիմքում ընկած է Վանի «Աշխատանք» թերթի 1918թ. փետրվարի 24-ի (N81) համարը: