Պարույր Սևակը և Ռինդը

Ռինդ գյուղի պատմության ամենահուզիչ էջերից մեկը կապված է հայ մեծանուն բանաստեղծ Պարույր Սևակի ընտանիքի հետ։ Սա մի պատմություն է մարդկային բարության, փրկության և սերունդների հիշողության մասին։

Ստորև ներկայացված դրվագները վերաշարադրել եմ ըստ Ռինդի բնակիչ, մանկավարժ Խաչիկ Խաչատրյանի հավաքագրած հուշերի, որոնք հիմնված են ականատես Պետրոս Ասատրյանի որդու՝ Վարդան (Հորոս) Ասատրյանի պատմածի վրա։

Ապաստան Ռինդում (1919 թ.)
1919 թվականի ուշ աշունն էր։ Վայոց ձորում իրավիճակը ծայրահեղ լարված էր. թուրք-թաթարական հարձակումների պատճառով Չանախչի (Զանգակատուն) գյուղի բնակիչները ստիպված էին լքել իրենց օջախները։ Նրանց թվում էին նաև Պարույր Սևակի ծնողները՝ Ռաֆայելն ու Անահիտը։

Հուսալով գտնել ապաստան՝ նրանք հասնում են Ռինդ, որտեղ ապրում էր իրենց մի հեռավոր ազգականուհին։ Սակայն ժամանակները դաժան էին. համաճարակը, սովն ու վախը մարդկանց սրտերում տեղ չէին թողել։ Տիֆով հիվանդ Ռաֆայելին ու Անահիտին ազգականի տունը չի ընդունում։ Ցուրտ քամու տակ, հիվանդ ու հուսահատ ամուսինները մնում են փողոցում՝ ճամփեզրի խանդակին կուչ եկած։

Լուսաբացին նրանց նկատում է Վարդոյենց տոհմից Պետրոս Ասատրյանը, ով այդ պահին ոչխարներին էր տանում։ Պետրոսը ճանաչում է Ռաֆայելին (Ռաֆայելի բարեկամուհին Պետրոսի կնոջ հորեղբոր կինն էր)։ Տեսնելով նրանց անօգնական վիճակը՝ Պետրոսը, անտեսելով համաճարակի վտանգը, նրանց տանում է իր տուն։

Ամուսիններին տեղավորում են գոմի՝ պահակների համար նախատեսված տաք սենյակում։ Պետրոսի ընտանիքի հոգատարությունը, անարատ կաթն ու մեղրը հրաշք են գործում։ Ձմեռն անցնում է դժվարությամբ, բայց գարնանը Ռաֆայելն ու Անահիտը ապաքինվում են։ Պետրոսի միջնորդությամբ Ռաֆայելը գյուղում աշխատանք է գտնում որպես հովիվ։

Բարության հատուցումը
Պատմում են, որ մի օր՝ Ռինդի «Սպիտակ քար» կոչվող վայրում ոչխարներին արածեցնելիս, Ռաֆայելը մի մեղվի պարս է գտնում։ Նա մեղուներին տեղավորում է հացի պարկի մեջ և բերում գյուղ։ Պետրոսենց տոհմը հայտնի մեղվապահներ էին, և նրանք օգնում են Ռաֆայելին խնամել մեղուներին։

Երբ 1920-ի ամռանը Չանախչին ազատագրվում է, և վերադարձի ժամանակը գալիս է, Ռաֆայելը իր հետ տանում է ոչ միայն փրկված կյանքը, այլև աշխատանքի դիմաց ստացած գառներն ու իր գտած մեղվաընտանիքը։ Տարիներ անց Ռաֆայելը հաճախ էր հիշում.

«Տեսնում ես այս 30-40 մեղուները… սրանք էն Սպիտակ քարի տակից գտած մեղվի շարունակությունն են։ Իսկ Պետրոսը… մեծ հոգու տեր մարդ էր, միայն նա կարող էր այդքան շռայլ լինել այդ նեղ օրերին»։

Սևակի այցը Ռինդ (1966 թ.)
Տասնամյակներ անց՝ 1966 թվականին, երբ Ռինդը տուժել էր սողանքից և գտնվում էր վերաբնակեցման փուլում, գյուղ է այցելում արդեն հայտնի բանաստեղծ Պարույր Սևակը։

Գյուղացիների ջերմ ընդունելությանը պատասխանելով՝ Սևակն առաջին հերթին շտապում է գտնել իր ծնողների փրկարարի՝ Պետրոսի տունը։ Այդ ժամանակ Պետրոսն արդեն կյանքից հեռացել էր (նա կորցրել էր չորս որդիներին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում), բայց տանը նրան դիմավորում են Պետրոսի կինը՝ Գյուլսաբահը, և կրտսեր որդին՝ Վարդանը (Հորոսը)։

Հանդիպումը չափազանց հուզիչ էր։ Գրկելով տարեց Գյուլսաբահին՝ Սևակը ասում է.

«Մայրիկ ջան, թե չլինեիք դու ու Պետրոս ամին, չէին լինի Ռաֆայելս ու Անահիտս, ու չէի լինի նաև ես։ Ես իմ գոյությամբ Ձեզ եմ պարտական»։

Հորոսենց տանը հյուրընկալվելուց հետո գյուղի ղեկավարությունն ու հյուրերը Սևակին ուղեկցում են դեպի Ուլգյուր՝ Մոմիկի ծննդավայր, որտեղ սառնորակ աղբյուրի մոտ կազմակերպվում է ճաշկերույթ։

Հենց այդ այցելության ժամանակ էլ Ռինդի պատմության մեջ ամրագրվում է ևս մեկ կարևոր հուշարձան՝ «Սևակի աղբյուրը», որի մասին առավել մանրամասն կարող եք կարդալ մեր կայքի համապատասխան էջում։